२३ ऑगस्टला ‘रोटांचा कार्यक्रम’; खानदेशी संस्कृती, श्रद्धा आणि कौटुंबिक एकत्रीकरणाचा अनोखा सोहळा
जळगाव | सोमेश मुळे : खानदेशची संस्कृती, परंपरा आणि लोकजीवनाचा सळसळता उत्साह अनुभवायला देणारा कानबाई माता उत्सव यंदा रविवार, २३ ऑगस्ट २०२६ रोजी मोठ्या भक्तिभावाने साजरा होणार आहे. खानदेशातील अनेक कुटुंबांचे श्रद्धास्थान असलेल्या कानबाई मातेच्या उत्सवानिमित्त घराघरांत धार्मिक विधी, आकर्षक सजावट, नैवेद्य आणि पारंपरिक रोटांचा कार्यक्रम रंगणार आहे.
कानबाई माता ही खानदेशातील अनेक कुटुंबांची कुलदैवत मानली जाते. श्रावण महिन्यात साजरा होणारा हा उत्सव केवळ धार्मिक विधीपुरता मर्यादित नसून खानदेशी संस्कृती, लोकपरंपरा आणि कौटुंबिक एकत्रीकरणाचा महत्त्वपूर्ण सोहळा मानला जातो. नोकरी, व्यवसाय किंवा शिक्षणानिमित्त बाहेरगावी गेलेले कुटुंबीयही या उत्सवानिमित्त आपल्या मूळ गावी एकत्र येतात.
घराघरांत माताजींचे आगमन
कानबाई उत्सवाच्या पार्श्वभूमीवर शुक्रवारी किंवा शनिवारी माताजींच्या मूर्तीची अथवा प्रतीकात्मक घटाची विधिवत स्थापना केली जाते. त्यानंतर घरातील वातावरण भक्तिमय होते. माताजींसाठी आकर्षक मखर, फुले आणि विविध सजावटींची तयारी केली जाते.
माताजींसमोर अखंड दिवा प्रज्वलित केला जातो. उत्सवाच्या काळात घरातील महिला व कुटुंबीय धार्मिक विधी, पूजाअर्चा आणि नैवेद्याची तयारी करतात. पारंपरिक पद्धतीने होणाऱ्या या विधींमधून खानदेशातील जुन्या लोकपरंपरांचे जतन होताना दिसते.
२३ ऑगस्टला रोटांचा मुख्य कार्यक्रम
रविवार, २३ ऑगस्ट हा यंदाच्या उत्सवातील मुख्य दिवस असून या दिवशी ‘रोटांचा कार्यक्रम’ होणार आहे. कानबाई मातेच्या पूजेमध्ये रोटांच्या नैवेद्याला विशेष महत्त्व आहे. गव्हाच्या पिठापासून तयार केलेले जाडसर रोट पारंपरिक पद्धतीने भाजले जातात.
रोट तयार करताना स्वच्छता आणि धार्मिक शुचिता यांना विशेष महत्त्व दिले जाते. घरातील महिला व कुटुंबीय पारंपरिक पद्धतीने रोटांचा नैवेद्य तयार करतात. त्यानंतर सगेसोयरे, नातेवाईक, मित्र आणि शेजाऱ्यांना महाप्रसादासाठी आमंत्रित केले जाते. त्यामुळे रोटांचा कार्यक्रम हा धार्मिक श्रद्धेबरोबरच सामाजिक सलोखा आणि आपुलकी वाढविणारा सोहळा ठरतो.
अहिराणी लोकगीतांनी रंगणार विसर्जन मिरवणूक
उत्सवाच्या सांगतेच्या दिवशी माताजींची पारंपरिक पद्धतीने मिरवणूक काढली जाते. ढोल-ताशांचा गजर, अहिराणी लोकगीते आणि कानबाई मातेच्या जयघोषाने परिसर दुमदुमून जातो. ‘कानबाई चालली सासरला…’ अशा भावनिक आणि पारंपरिक गीतांनी वातावरण भक्तिमय होते.
यानंतर नदी किंवा जलाशयात विधिवत माताजींचे विसर्जन केले जाते. या वेळी भाविकांकडून श्रद्धेने निरोप देण्यात येतो.
परंपरेच्या संवर्धनाचा उत्सव
आधुनिक जीवनशैलीत अनेक बदल झाले असले तरी खानदेशातील कानबाई उत्सवाने आपली पारंपरिक ओळख आजही जपली आहे. घराघरांत होणारी पूजा, रोटांचा नैवेद्य, नातेवाईकांचे एकत्र येणे, अहिराणी लोकगीतांची परंपरा आणि सामूहिक मिरवणूक यामुळे हा उत्सव खानदेशच्या लोकसंस्कृतीचे जिवंत दर्शन घडवतो.
यंदाही २३ ऑगस्ट रोजी कानबाई मातेच्या जयघोषाने, पारंपरिक गीतांनी आणि रोटांच्या सुगंधाने खानदेश भक्तिमय होणार असून, नव्या पिढीला आपल्या समृद्ध लोकपरंपरेशी जोडणारा हा उत्सव ठरणार आहे.
हॅशटॅग
#कानबाईमाता #कानबाईउत्सव #खानदेशचीशान #रोटांचा_कार्यक्रम #खानदेश #जळगाव #अहिराणीसंस्कृती #खानदेशीसंस्कृती #लोकपरंपरा #श्रावण #कुलदैवत #कानबाईमातेचाजयघोष #रोटांचामहाप्रसाद #खानदेशीलोकजीवन #परंपराआणिसंस्कृती #माताजींचीमिरवणूक #ढोलताशे #अहिराणीगीत
