वैद्यकीय संशोधनाचा इशारा: बद्धकोष्ठतेमुळे ‘जोर लावण्याची’ सवय ठरू शकते धोकादायक; ‘ट्रान्झिएंट ग्लोबल ॲम्नेशिया’चा संभव
मुंबई : टॉयलेटमध्ये बसून मोबाईल स्क्रोल करणे किंवा तासनतास वेळ घालवणे ही अनेकांची सवय असते. मात्र, जर तुम्हाला बद्धकोष्ठतेचा (काँस्टीपेशन) त्रास असेल आणि तुम्ही तिथे जास्त जोर लावत असाल, तर ही बातमी तुमच्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. एका वैद्यकीय संशोधनानुसार आणि तज्ज्ञांच्या इशाऱ्यानुसार, टॉयलेटमध्ये अतिप्रमाणात जोर लावल्यामुळे तुमची स्मरणशक्ती तात्पुरती जाऊ शकते. ऐकायला हे विचित्र वाटत असले तरी विज्ञानाच्या भाषेत याला ‘ट्रान्झिएंट ग्लोबल ॲम्नेशिया’ असे म्हणतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती टॉयलेटमध्ये असताना प्रचंड जोर लावते, तेव्हा वैद्यकीय भाषेत त्याला ‘वाल्सल्वा मॅन्युव्हर’ असे म्हणतात. या प्रक्रियेत शरीरातील काही बदलांमुळे हा धोका उद्भवू शकतो:
* रक्तदाबातील अचानक बदल: जोर लावल्यामुळे पोटातील आणि छातीतील दाब वाढतो. यामुळे हृदयाकडे जाणारा रक्तपुरवठा काही क्षणांसाठी कमी होतो.
* मेंदूला ऑक्सिजनची कमतरता: रक्ताभिसरण विस्कळीत झाल्यामुळे मेंदूला मिळणाऱ्या ऑक्सिजनमध्ये घट होऊ शकते.
* शिरांवरील ताण: गळ्यातील ‘ज्युगुलर व्हेन’ या शिरेवर दाब आल्यास मेंदूतील अशुद्ध रक्त बाहेर पडण्यास अडथळा येतो, ज्यामुळे मेंदूमध्ये दाब वाढतो.
काय आहे ‘ट्रान्झिएंट ग्लोबल ॲम्नेशिया’ (टीजीए)?
या स्थितीत व्यक्तीची स्मरणशक्ती अचानक काही तासांसाठी नाहीशी होते. त्या व्यक्तीला आपण कुठे आहोत, काय करत आहोत हे समजत नाही. जरी ही स्थिती तात्पुरती असली आणि काही तासांत स्मरणशक्ती परत येत असली, तरी हा अनुभव अत्यंत भीतीदायक असू शकतो.
डॉक्टरांचा ‘हा’ मोलाचा सल्ला
तज्ज्ञांच्या मते, हा त्रास टाळण्यासाठी केवळ टॉयलेटमधील सवयीच नाही तर जीवनशैलीत बदल करणे गरजेचे आहे –
१. जोर लावणे टाळा: बद्धकोष्ठतेचा त्रास असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घ्या. नैसर्गिक वेगाची प्रतीक्षा करा, शरीरावर जबरदस्ती करू नका.
२. फायबरयुक्त आहार: आहारात पालेभाज्या, फळे आणि कडधान्यांचा समावेश करा जेणेकरून शौचास साफ होईल.
३. पाण्याचे प्रमाण वाढवा: शरीरात पाण्याची कमतरता असल्यास मल कडक होतो, त्यामुळे दिवसभरात पुरेसे पाणी प्या.
४. बैठकीची पद्धत (पोझीशन): वेस्टर्न टॉयलेट वापरत असल्यास पायांखाली एक लहान स्टूल ठेवा (स्कॉटी पॉटी पोझिशन). स्कॉटी पॉटी हे एक ६-इंच उंचीचे स्टूल असते जे कमोडवर बसताना पाय ठेवण्यासाठी वापरले जाते. हे कमोडवर उकिडवे बसल्यासारखी स्थिती निर्माण करणे. या स्थितीत कमोडवर बसल्यामुळे गुडघे कमरेच्या वर उचलले जातात, यामुळे पोटावर नैसर्गिक दाब येतो आणि जोर लावण्याची गरज पडत नाही.
५. वेळेचे भान: टॉयलेटमध्ये पेपर वाचणे किंवा मोबाईल वापरणे टाळा. यामुळे तुमचा तिथे बसण्याचा वेळ वाढतो आणि नकळत शरीरावर ताण येतो.
एकूणच, टॉयलेटमध्ये ताण देणे, ही केवळ पोटाची समस्या उरलेली नाही, तर ती थेट तुमच्या मेंदूशी संबंधित असू शकते. त्यामुळे “पोट साफ तर जग साफ” या म्हणीप्रमाणे आपल्या पचनसंस्थेची काळजी घेणे हाच यावर सर्वोत्तम उपाय आहे.
> टीप: ही माहिती उपलब्ध वैद्यकीय अहवालांवर आधारित आहे. जर तुम्हाला वारंवार बद्धकोष्ठतेचा त्रास होत असेल, तर घरगुती उपायांवर अवलंबून न राहता तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.
