> जगातील पहिला ‘ऑप्टो सार’ उपग्रह ‘मिशन दृष्टी’ यशस्वीरित्या प्रक्षेपित
श्रीहरिकोटा / बेंगळुरू : भारतीय अंतराळ तंत्रज्ञान क्षेत्रातील (स्पेस-टेक) स्टार्ट-अपने आज जागतिक स्तरावर आपला ठसा उमटवला आहे. आयआयटी मद्रास येथील ‘गॅलेक्सआय’ या कंपनीने ‘मिशन दृष्टी’ यशस्वीरित्या प्रक्षेपित केले. हा उपग्रह केवळ जगातील पहिला ‘ऑप्टो सार’ इमेजिंग उपग्रह नसून, भारतातील खाजगी क्षेत्राद्वारे निर्मित आतापर्यंतचा सर्वात मोठा उपग्रह ठरला आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी या यशाबद्दल गॅलेक्सआयच्या टीमचे विशेष कौतुक करत याला राष्ट्रनिर्माणातील एक महत्त्वाचा टप्पा म्हटले आहे.
काय आहे ‘ऑप्टो सार’ तंत्रज्ञान?
‘मिशन दृष्टी’ उपग्रहाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यातील ऑप्टो सार (OptoSAR) तंत्रज्ञान.
* ऑप्टिकल + सार: हे तंत्रज्ञान हाय-रिझोल्यूशन ‘ऑप्टिकल कॅमेरा’ आणि ‘सिंथेटिक अपर्चर रडार’ (सार) या दोन्ही प्रणालींना एकाच उपग्रहात एकत्रित करते.
* हवामानाचे बंधन नाही: साधारणपणे ढगाळ हवामान किंवा रात्रीच्या वेळी उपग्रहाद्वारे स्पष्ट फोटो घेणे कठीण असते. मात्र, ऑप्टो सार मुळे ढगांच्या आड आणि अंधारातही अत्यंत स्पष्ट प्रतिमा (इमेजिंग) मिळवणे शक्य होणार आहे. जगातील अशा प्रकारचे हे पहिलेच यशस्वी सस्टिम (सेन्सर फ्युजन) आहे.
भारतातील सर्वात मोठा खासगी उपग्रह
आतापर्यंत भारतीय अंतराळ क्षेत्रात अनेक खासगी उपग्रह प्रक्षेपित झाले आहेत, मात्र ‘मिशन दृष्टी’ हा आकाराने आणि क्षमतेने आतापर्यंतचा सर्वात मोठा उपग्रह आहे. हा उपग्रह पूर्णपणे भारतात विकसित करण्यात आला असून, यामुळे उपग्रह निर्मितीच्या क्षेत्रात भारताचे स्वावलंबन अधोरेखित झाले आहे.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदींकडून अभिनंदन
पंतप्रधानांनी सोशल मीडियाद्वारे गॅलेक्सआयच्या संस्थापक आणि वैज्ञानिकांचे अभिनंदन केले. त्यांनी आपल्या संदेशात म्हटले आहे की, “गॅलेक्स आय”चे ‘मिशन दृष्टी’ हे आपल्या अंतराळ प्रवासातील एक महत्त्वपूर्ण यश ठरले आहे. आपल्या युवा पिढीची नवनिर्मिती आणि राष्ट्रनिर्माणाप्रती असलेली जिद्द व तळमळ यातून दिसून येते. संपूर्ण टीमचे मनःपूर्वक अभिनंदन!
‘मिशन दृष्टी’ उपग्रहाचे फायदे
या यशस्वी प्रक्षेपणामुळे भारताला विविध क्षेत्रांत महत्त्वाची माहिती मिळणार आहे –
१. कृषी: पीक वाढीवर लक्ष ठेवणे आणि नैसर्गिक आपत्तीचे अचूक अंदाज वर्तवणे.
२. संरक्षण: सीमावर्ती भागात २४ तास नजर ठेवणे, मग हवामान कसेही असो.
३. आपत्ती व्यवस्थापन: पूर किंवा चक्रीवादळाच्या वेळी ढगांच्या आड असलेली परिस्थिती स्पष्टपणे पाहणे.
४. समुद्री सुरक्षा: जहाजांच्या हालचालींवर आणि सागरी सुरक्षेवर नियंत्रण मिळवणे.
गॅलेक्स आय नेमके आहे काय?
गॅलेक्सआय ही आयआयटी मद्रासच्या इन्क्युबेशन सेंटरमधून पुढे आलेली एक अंतराळ तंत्रज्ञान स्टार्ट-अप आहे. युवा इंजिनिअर्सनी मिळून स्थापन केलेल्या या कंपनीने ‘मल्टी-सेन्सर’ इमेजिंग उपग्रहांचे डिझाइन तयार केले आहे, ज्याचे व्यावसायिक यश आज संपूर्ण जगाने पाहिले आहे.
