हिंदू धर्मात सर्व व्रतांमध्ये एकादशी व्रत ‘व्रतांचा राजा’
पुणे : हिंदू धर्मात सर्व व्रतांमध्ये एकादशीच्या व्रताला ‘व्रतांचा राजा’ म्हटले जाते. मे २०२६ या महिन्यात आध्यात्मिक दृष्ट्या अत्यंत महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या दोन एकादशी येत आहेत – ‘अपरा एकादशी’ आणि ‘पद्मिनी एकादशी’.
धार्मिक मान्यतेसोबतच, महिन्यातून दोनदा धान्याचा त्याग केल्याने पचनसंस्थेला आराम मिळतो आणि शरीरातील अशुद्ध घटक (डीटॉक्स) बाहेर पडण्यास मदत होते.
या दोन्ही एकादशींचे महत्त्व, तारखा आणि पूजा विधी असा –
एकादशींच्या तारखा आणि पारणाची वेळ
* अपरा एकादशी: हे व्रत बुधवार, १३ मे २०२६ रोजी पाळले जाईल. या व्रताचे पारण (व्रत सोडण्याची वेळ) दुसऱ्या दिवशी, म्हणजेच गुरुवार, १४ मे २०२६ रोजी सकाळी ०५:३१ ते ०८:१४ या वेळेत असेल. ही एकादशी अपार पुण्य देणारी आणि पापांचा नाश करणारी मानली जाते.
* पद्मिनी एकादशी: हे व्रत बुधवार, २७ मे २०२६ रोजी पाळले जाईल. या व्रताचे पारण गुरुवार, २८ मे २०२६ रोजी सकाळी ०५:२५ ते ०७:५६ या वेळेत असेल. ही दुर्मिळ एकादशी अधिक मासात (पुरुषोत्तम मास) येते, ज्यामुळे याचे महत्त्व अधिक वाढते.
पूजा विधी आणि व्रताचे नियम
* संकल्प आणि मंत्रजाप: सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि हातात पाणी घेऊन व्रताचा संकल्प सोडावा. व्रतकर्त्याने दिवसभर ‘ॐ नमो भगवते वासुदेवाय’ या मंत्राचा मनातल्या मनात जप करावा.
* तुळशीचे महत्त्व: भगवान विष्णूंना तुळस अतिशय प्रिय आहे. मात्र, एकादशीच्या दिवशी तुळस तोडणे शास्त्रानुसार वर्ज्य मानले जाते, त्यामुळे पूजेसाठी लागणारी तुळशीची पाने एक दिवस आधीच तोडून ठेवावीत.
* आहाराचे नियम: एकादशीच्या दिवशी भात खाण्यास सक्त मनाई आहे. या दिवशी केवळ फळे, दूध आणि फराळाचे पदार्थ (उदा. राजगिरा किंवा कुट्टूचे पीठ) सेवन करावेत. शारीरिकदृष्ट्या व्रत करणे शक्य नसल्यास केवळ सात्विक आहार घ्यावा आणि ‘विष्णु सहस्रनाम’चे पठण करावे.
* दान-धर्म: दुसऱ्या दिवशी (द्वादशीला) व्रत सोडण्यापूर्वी एखाद्या ब्राह्मणाला किंवा गरजू व्यक्तीला भोजन तसेच दान द्यावे. व्रताच्या दिवशी राग आणि इतरांची निंदा करणे टाळावे.
टीप: स्थळपरत्वे वेळा बदलू शकतात. स्थानिक मान्यतेच्या पंचांगानुसार आपापल्या भागातील वेळा पाळाव्यात.
