जंतर-मंतरवर ‘जयभीम’चा जयघोष;

संविधान, समता आणि स्वाभिमानाचा संदेश

संघरत्न सपकाळे | भुसावळ

इतिहासात काही शब्द असे असतात, जे केवळ उच्चार नसतात तर ते एका विचाराचे, चळवळीचे आणि परिवर्तनाचे प्रतीक बनतात. “जयभीम” हा त्यापैकीच एक शब्द आहे. भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या विचारांतून प्रेरणा घेऊन उदयास आलेला हा जयघोष आज समता, न्याय, बंधुता आणि स्वाभिमानाचा संदेश देणारा घोष बनला आहे.

दिल्लीतील जंतर-मंतर येथे विविध सामाजिक प्रश्नांवर सुरू असलेल्या आंदोलनादरम्यान पुन्हा एकदा **”जयभीम”**चा नारा दुमदुमला. आंदोलनात सहभागी झालेल्या नागरिकांनी संविधानिक मूल्यांचे संरक्षण, सामाजिक न्याय आणि समानतेच्या मागण्यांसाठी हा घोष दिला.

“जयभीम” या शब्दात भगवान बुद्धांची करुणा, भारतीय संविधानातील न्याय, समता आणि प्रत्येक व्यक्तीला माणूस म्हणून सन्मानाने जगण्याचा अधिकार सामावलेला आहे. त्यामुळे हा केवळ अभिवादनाचा शब्द नसून एका व्यापक सामाजिक विचारसरणीचे प्रतीक मानला जातो.

“जयभीम”ची चार अक्षरे, चार प्रेरणा

• ज – जगण्याचा मार्ग: शिक्षण, विवेक आणि विज्ञाननिष्ठ विचार स्वीकारण्याचा संदेश. डॉ. आंबेडकरांचे “शिका” हे आवाहन यामागे आहे.
• य – यश: मेहनत, चिकाटी आणि संघटित प्रयत्नांतून यश संपादन करण्याची प्रेरणा. “संघटित व्हा” या विचाराशी जोडलेली दिशा.
• भी – भीतीवर विजय: अन्यायाविरोधात निर्भयपणे उभे राहण्याचे धैर्य. “संघर्ष करा” या संदेशाचा गाभा.
• म – माणुसकी: जात, धर्म, भाषा आणि लिंगभेदापलीकडे जाऊन बंधुता, समानता आणि स्वाभिमानाने जगण्याचा विचार.

थोडक्यात, “जयभीम” म्हणजे शिक्षण, संघटन, संघर्ष, निर्भयता आणि माणुसकीचा मार्ग.

आजही “जयभीम” हा घोष अनेकांसाठी सामाजिक परिवर्तनाची प्रेरणा, संविधानावरील निष्ठा आणि समानतेच्या मूल्यांप्रती असलेली बांधिलकी व्यक्त करणारा संदेश मानला जातो. पूर्वजांच्या संघर्षाला अभिवादन करत पुढील पिढ्यांसाठी न्याय्य, समताधिष्ठित आणि संविधानिक भारत घडविण्याचा संकल्प या जयघोषातून व्यक्त होत असल्याची भावना आंदोलनातील सहभागी व्यक्तींनी व्यक्त केली.