मुक्या जीवांचा कैवारी सर्पमित्र विजय बडोदे; स्वतःचा जीव धोक्यात घालून ‘मसण्या उदा’ला दिले जीवदान!

पारनेरच्या दुकानात आढळलेल्या उदमांजराची सुखरूप सुटका; वनविभागाकडे नोंद करून नैसर्गिक अधिवासात मुक्त

नांदगाव | शशी जाधव, वार्ताहर

अंधश्रद्धेच्या भीतीपोटी अनेकदा वन्यजीवांचा जीव घेतला जातो; मात्र काही माणसे आपल्या कृतीतून माणुसकी आणि विज्ञाननिष्ठेचा संदेश देतात. नांदगावचे सुप्रसिद्ध सर्पमित्र व प्राणीमित्र विजय बडोदे यांनी पारनेर येथील बाजारपेठेत एका दुकानात अडकलेल्या ‘मसण्या उदा’ची स्वतःचा जीव धोक्यात घालून सुखरूप सुटका केली. त्यांच्या या धाडसामुळे एका मुक्या जीवाला जीवनदान मिळाले असून परिसरातून त्यांच्यावर कौतुकाचा वर्षाव होत आहे.

भीतीच्या वातावरणात बडोदे यांनी दाखवली संवेदनशीलता

१ ऑक्टोबर हा थोर विचारवंत डॉ. नरेंद्र दाभोळकर यांचा जन्मदिन. अंधश्रद्धेवर प्रहार करून समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवणाऱ्या दाभोळकरांनी आयुष्यभर विवेकनिष्ठ विचारांचा संदेश दिला. त्यांच्या विचारांना कृतीत उतरवणारी घटना पारनेरच्या बाजारपेठेत घडली.

बाजारपेठेतील एका दुकानात लाल विटांच्या भिंतीजवळ सामानाच्या आडोशाला मसण्या उद लपून बसला होता. अचानक हा प्राणी दिसल्याने दुकानातील नागरिक आणि परिसरातील लोक घाबरले होते. काही जण त्याला मारण्याची भाषा करत होते, तर काही जण त्याला अशुभ मानत होते. मात्र, विजय बडोदे यांनी त्याला इजा न करता सुरक्षित बाहेर काढण्याचा निर्णय घेतला.

त्यांनी सर्वप्रथम गर्दीला बाजूला केले आणि आरडाओरडा थांबवला. त्यानंतर अत्यंत सावधगिरीने प्राण्याची सुटका केली. उदाला कोणतीही इजा होऊ न देता दुकानाबाहेर आणून सुरक्षितपणे पोत्यात ठेवण्यात आले. पुढील आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करून त्याला निसर्गाच्या अधिवासात सोडण्यात आले.

शेकडो सापांना दिले जीवनदान; सर्पदंशाबाबतही जनजागृती

विजय बडोदे हे नांदगाव तालुक्यात केवळ सर्पमित्र म्हणून नव्हे, तर वन्यजीवांचे प्राण वाचवणारे संवेदनशील व्यक्तिमत्त्व म्हणून परिचित आहेत. आजवर त्यांनी शेकडो सापांना सुरक्षितपणे पकडून त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासात सोडले आहे. साप दिसला की त्याला मारण्याऐवजी सुरक्षित अंतर राखून तज्ज्ञांची मदत घ्यावी, असा संदेश ते सातत्याने देतात.

सर्पदंशाच्या घटनांमध्येही ते नागरिकांना योग्य मार्गदर्शन करतात. सर्पदंश झाल्यास घाबरून न जाता वेळ न दवडता रुग्णालयात जावे आणि वैद्यकीय उपचार घ्यावेत, असा त्यांचा आग्रह असतो. चुकीचे उपचार आणि अंधश्रद्धेच्या आहारी न जाता डॉक्टरांकडून उपचार घेण्याचे आवाहन ते करतात. त्यांच्या मार्गदर्शनामुळे अनेकांना वेळेवर वैद्यकीय मदत मिळण्यास हातभार लागला आहे.

‘मसण्या उद’बाबतची अंधश्रद्धा दूर करण्याची गरज

उदमांजर हा निशाचर आणि लाजाळू सस्तन प्राणी आहे. महाराष्ट्रात त्याला ‘मसण्या उद’ किंवा ‘उदमांजर’, तर इंग्रजीत ‘सिव्हेट’ म्हणून ओळखले जाते. हा प्राणी प्रामुख्याने रात्री सक्रिय असतो आणि झाडांवर चढण्यातही कुशल असतो. फळे, कीटक आणि लहान प्राणी हे त्याचे खाद्य आहे.

रात्री स्मशानभूमीच्या परिसरात अन्नाच्या शोधात दिसत असल्याने त्याला ‘मसण्या उद’ असे नाव पडले. मात्र, हा प्राणी ओरडला म्हणजे मृत्यू होतो किंवा काहीतरी अशुभ घडते, अशी समजूत पूर्णपणे अंधश्रद्धेवर आधारित आहे. अशा गैरसमजुतींमुळे वन्यजीवांना धोका निर्माण होतो. त्यामुळे नागरिकांनी अशा प्राण्यांना मारण्याऐवजी वनविभाग किंवा प्रशिक्षित वन्यजीव बचावकर्त्यांशी संपर्क साधावा.

अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीकडून कौतुक

या बचावकार्याची माहिती महाराष्ट्र अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे तालुका कार्याध्यक्ष प्रज्ञानंद (बापू) जाधव यांनी स्वतः विजय बडोदे यांच्याकडून घेतली. मुक्या जीवाचा जीव वाचवण्यासाठी त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांचे जाधव यांनी मनापासून कौतुक केले. बचावकार्यानंतर वनविभागाकडे आवश्यक नोंद करण्यात आली आणि मसण्या उदाला सुरक्षितपणे नैसर्गिक अधिवासात मुक्त करण्यात आले.

वनविभागानेही विजय बडोदे यांच्या या कार्याचे कौतुक केले. अंधश्रद्धेपेक्षा विज्ञाननिष्ठा, भीतीपेक्षा विवेक आणि हिंसेपेक्षा जीवदया महत्त्वाची आहे, हे या घटनेने पुन्हा अधोरेखित केले. डॉ. नरेंद्र दाभोळकर यांच्या विचारांना खऱ्या अर्थाने अभिवादन करायचे असेल, तर अंधश्रद्धा सोडून प्रत्येक मुक्या जीवाच्या जगण्याचा अधिकार जपला पाहिजे, हाच संदेश या घटनेतून मिळतो.