पृथ्वीवर दिवसाही होणार अंधार!

> शतकातील सर्वात मोठे सूर्यग्रहण: तब्बल ६ मिनिटांहून अधिक काळ

> १५७ वर्षांनंतर आला दुर्मिळ योग

दुबई/नवी दिल्ली : खगोलप्रेमी आणि वैज्ञानिकांसाठी एक अत्यंत रोमांचक आणि ऐतिहासिक घटना लवकरच घडणार आहे. या शतकातील सर्वात मोठे आणि प्रदीर्घ काळ चालणारे सूर्यग्रहण निश्चित झाले असून, यामुळे तब्बल ६ मिनिटांहून अधिक काळ दिवसाचे रूपांतर चक्क रात्रीत होणार आहे. या अद्भुत खगोलीय घटनेनंतर अशा प्रकारचे दीर्घ खग्रास ग्रहण पाहण्यासाठी मानवजातीला पुढील १५७ वर्षे प्रतीक्षा करावी लागणार आहे. खग्रास सूर्यग्रहणाच्या वेळी पृथ्वी, चंद्र आणि सूर्य एका सरळ रेषेत येतात. या प्रक्रियेत चंद्र सूर्याला पूर्णपणे झाकून टाकतो. सर्वसाधारणपणे सूर्यग्रहणाची वेळ अत्यंत कमी (काही मिनिटांपुरती) मर्यादित असते. मात्र, आगामी सूर्यग्रहण हे त्याच्या कालावधीमुळे ऐतिहासिक ठरले आहे.

या ग्रहणाच्या काळात चंद्र पूर्णपणे सूर्याला आच्छादित करेल आणि सलग सहा मिनिटांपेक्षा जास्त काळ सूर्यप्रकाश पृथ्वीवर पोहोचू शकणार नाही. परिणामी, या ग्रहणाच्या मार्गात (पाथ ऑफ टोटॅलिटी) येणाऱ्या प्रदेशांमध्ये भरदिवसाही रात्रीसारखा पूर्ण अंधार पसरेल आणि दिवसा आकाशात तारे दिसू लागतील.

वैज्ञानिक महत्त्व:

विविध वैज्ञानिक आणि शासकीय संशोधन संस्थांसाठी ही एक मोठी पर्वणी आहे. या ६ मिनिटांच्या प्रदीर्घ कालावधीत संशोधकांना सूर्याच्या बाह्य वातावरणाचा (करोना) अत्यंत सूक्ष्म अभ्यास करता येईल. तसेच, सलग अंधार पडल्यामुळे पृथ्वीच्या वातावरणातील तापमानात होणारे बदल आणि प्राण्यांच्या वागणुकीवर होणाऱ्या तात्कालिक बदलांची शास्त्रशुद्ध नोंद घेता येईल.

पुढील १५७ वर्षे असा योग नाही

खगोलशास्त्रीय गणितांनुसार, या सूर्यग्रहणानंतर पुन्हा इतक्या प्रदीर्घ कालावधीचे सूर्यग्रहण तब्बल १५७ वर्षांनंतरच पाहायला मिळेल. त्यामुळे सध्याच्या पिढीसाठी हा आयुष्यात एकदाच येणारा दुर्मिळ अनुभव असणार आहे.

कधी येणार हा प्रत्येकाच्या आयुष्यातला एकमेव योग

खगोलशास्त्रीय गणना आणि ‘नासा’सारख्या अधिकृत संस्थांच्या माहितीनुसार, २ ऑगस्ट २०२७ रोजी होणारे सूर्यग्रहण हे २१ व्या शतकातील जमिनीवर दिसणारे सर्वात प्रदीर्घ सूर्यग्रहण ठरणार आहे. तांत्रिकदृष्ट्या, २१ जुलै २००९ रोजी झालेले सूर्यग्रहण (६ मिनिटे ३९ सेकंद) हे २१ व्या शतकातील सर्वात मोठे होते. मात्र, २ ऑगस्ट २०२७ चे ग्रहण हे ‘जमिनीवरून’ सर्वात प्रदीर्घ काळ (६ मिनिटे २३ सेकंद) दिसणारे या शतकातील दुसरे सर्वात मोठे ग्रहण असेल. या काळात इजिप्तसारख्या देशांत तब्बल ६ मिनिटांहून अधिक काळ पूर्ण अंधार असेल.

जागतिक स्थिती आणि ‘पाथ ऑफ टोटॅलिटी’

हे ‘खग्रास’ सूर्यग्रहण प्रामुख्याने स्पेन, मोरोक्को, अल्जेरिया, ट्युनिशिया, लिबिया, इजिप्त, सौदी अरेबिया, येमेन आणि सोमालिया या भागांतून स्पष्ट दिसेल.

सर्वात जास्त कालावधी: इजिप्तमधील लुक्सर शहरात ६ मिनिटे २३ सेकंद पूर्ण अंधार असेल.

भारतातील स्थिती: महाराष्ट्रात काय दिसेल?

भारतात हे ग्रहण ‘खग्रास’ नसून ‘खंडग्रास’ स्वरूपात दिसेल. म्हणजेच भारतात दिवसाचा पूर्ण रात्र होणार नाही, तर सूर्याचा काही भाग चंद्राने झाकलेला दिसेल.

महाराष्ट्रातील संभाव्य वेळापत्रक (२ ऑगस्ट २०२७)

भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर हे ग्रहण सूर्यास्ताच्या वेळी दिसेल.

शहर | ग्रहण सुरू होण्याची वेळ | महत्तम स्थिती | ग्रहण संपण्याची वेळ

* मुंबई | दुपारी ३:४७ | संध्याकाळी ४:४१ | संध्याकाळी ५:३१

* पुणे | दुपारी ३:४९ | संध्याकाळी ४:४३ | संध्याकाळी ५:३२

* नाशिक | दुपारी ३:४८ | संध्याकाळी ४:४१ | संध्याकाळी ५:२९

* नागपूर | दुपारी ३:५८ | संध्याकाळी ४:४२ | संध्याकाळी ५:२३

विशेष नोंद: महाराष्ट्रात सूर्याचा साधारणपणे २०% ते ३२% भाग झाकलेला दिसेल.

वैज्ञानिक खबरदारी

थेट पाहू नका: हे ग्रहण साध्या डोळ्यांनी किंवा घरगुती चष्म्यातून पाहणे धोकादायक आहे. यासाठी ‘सोलर फिल्टर’ किंवा विशेष आय-ग्लासेसचा वापर करावा.

वेळ: भारतात हे ग्रहण सायंकाळच्या वेळी असल्यामुळे सूर्याची तीव्रता कमी वाटू शकते, तरीही सुरक्षित उपकरणांशिवाय पाहणे टाळावे.