कासारखेड्यात कानबाई उत्सव उत्साहात; खानदेशी परंपरेचा जागर
महिलांचा उत्स्फूर्त सहभाग; अहिराणी लोकगीतांच्या गजरात कानबाई मातेची विसर्जन मिरवणूक, ग्रामस्थांनी जपला सांस्कृतिक वारसा
कासारखेडा (ता. यावल, जि. जळगाव) | प्रतिनिधी : हर्षल पाटील :
खानदेशच्या लोकसंस्कृतीत श्रद्धेचे आणि परंपरेचे विशेष स्थान असलेला कानबाई उत्सव कासारखेडा येथे यंदाही मोठ्या उत्साहात आणि भक्तिमय वातावरणात साजरा करण्यात आला. महिला वर्गासह ग्रामस्थांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदवत पारंपरिक पद्धतीने उत्सवाची सांगता केली.
खानदेशातील लोकपरंपरेनुसार कानबाई मातेला पार्वतीचे स्वरूप मानले जाते. श्रावण महिन्यातील पहिल्या किंवा दुसऱ्या रविवारी कानबाई मातेची स्थापना करण्याची पूर्वापार परंपरा आहे. या उत्सवाच्या माध्यमातून धार्मिक श्रद्धेसोबतच खानदेशी लोकसंस्कृती आणि अहिराणी परंपरेचे जतन केले जाते.
पारंपरिक पद्धतीने कानबाईची स्थापना
उत्सवाच्या मुख्य दिवशी घराघरांत तसेच मुख्य मंडपात कानबाई मातेच्या मुखवट्याची विधिवत स्थापना करण्यात आली. यानिमित्त महिलांनी दिवसभर पारंपरिक गाणी, फुगड्या आणि अहिराणी लोकगीतांच्या माध्यमातून जागर केला.
कानबाई मातेला पारंपरिक ‘कानबाईचा रोट’ या विशेष नैवेद्याचा प्रसाद अर्पण करून महाआरती करण्यात आली. या धार्मिक सोहळ्यास महिला व ग्रामस्थ मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.
अहिराणी गीतांच्या तालावर विसर्जन मिरवणूक
दुसऱ्या दिवशी पहाटेपासूनच कानबाई मातेच्या विसर्जन मिरवणुकीची लगबग सुरू झाली. ‘कानबाई माय निघाली गवूच्या शेतामधी…’ अशा अहिराणी लोकगीतांच्या तालावर आणि कानबाई मातेच्या जयघोषात महिलांनी डोक्यावर घट घेत मिरवणुकीत सहभाग घेतला.
ढोल-ताशे, पारंपरिक गीते आणि भक्तांच्या जयघोषामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिमय वातावरणाने दुमदुमून गेला. स्थानिक नदीपात्र अथवा पाण्याच्या स्रोताजवळ विधिवत पूजन करून कानबाई मातेला भावपूर्ण निरोप देण्यात आला.
लोकसंस्कृतीच्या जतनाचा संदेश
कानबाई उत्सव हा केवळ धार्मिक सोहळा नसून खानदेशच्या सामाजिक एकतेचा, कौटुंबिक बंधुभावाचा आणि अहिराणी लोकसंस्कृतीच्या समृद्ध वारशाचा उत्सव मानला जातो. उत्सवादरम्यान गायली जाणारी कानबाईची पारंपरिक गाणी हा खानदेशी लोकसाहित्याचा अमूल्य ठेवा आहे.
कासारखेड्यातही सर्व समाजघटकांतील ग्रामस्थांनी एकत्र येत उत्सव साजरा केला. त्यामुळे गावात आनंद, उत्साह आणि सलोख्याचे वातावरण निर्माण झाले. नव्या पिढीपर्यंत पारंपरिक संस्कृती पोहोचविण्यासाठी अशा उत्सवांचे महत्त्व अधोरेखित झाले.
