> अकोल्यात तापमानाचा पारा ४६.९ अंशांवर
नवी दिल्ली / मुंबई : हवामान बदलाचा फटका आता भारताला अत्यंत तीव्र स्वरूपात बसताना दिसत आहे. नुकत्याच समोर आलेल्या आकडेवारीनुसार, जगातील १०० सर्वात उष्ण शहरांच्या यादीत तब्बल ९५ शहरे एकट्या भारतातील आहेत. उत्तर आणि मध्य भारतात उष्णतेच्या लाटेने (हीटवेव्ह) रौद्र रूप धारण केले असून विदर्भातील अकोला हे शहर ४६.९ अंश सेल्सिअस तापमानासह देशातील सर्वाधिक उष्ण शहर ठरले आहे.
भारतीय हवामान शास्त्र विभागाने (आयएमडी) दिलेल्या माहितीनुसार, केवळ महाराष्ट्रच नव्हे तर राजस्थान, पंजाब, हरियाणा आणि दिल्ली या राज्यांमध्येही सूर्याचा प्रक्षोभ पाहायला मिळत आहे. लवकरच या हवामानात बदल होणार असून काही राज्यात पावसाची शक्यता आहे. मात्र, सोमवारीही राज्यातील अनेक शहरे भाजून निघाली.
* अकोला (महाराष्ट्र): ४६.९° (सर्वात जास्त)
* उत्तर आणि मध्य भारत: बहुतांश ठिकाणी तापमान ४४ ते ४६ अंशांच्या दरम्यान.
* जागतिक स्थिती: ‘एल डोराडो वेदर’ या हवामान ट्रॅकिंग वेबसाइटनुसार, जगातील सर्वात उष्ण शहरांच्या पहिल्या १०० स्थानांमध्ये भारतीय शहरांची संख्या ९५ वर पोहोचणे, ही गंभीर हवामान बदलाची चिन्हे आहेत.
तापमान वाढीची प्रमुख कारणे
हवामान तज्ज्ञांच्या मते, या वाढत्या उष्णतेमागे खालील घटक कारणीभूत आहेत –
१. अँटी-सायक्लोनिक वारे: हवेचा दाब वाढल्याने उष्ण वारे जमिनीच्या दिशेने ढकलले जात आहेत.
२. वाढते शहरीकरण: सिमेंटच्या जंगलांमुळे शहरांमधील उष्णता शोषली जात आहे, ज्याला ‘अर्बन हीट आयलंड इफेक्ट’ म्हणतात.
३. पावसाचा अभाव: मान्सूनपूर्व पावसाची कमतरता असल्याने जमिनीतील ओलावा कमी झाला आहे.
पुढे आणखी काय होणार?
पुढील काही दिवसांसाठी हवामान बदल व काही ठिकाणी पावसाबरोबरच बहुतांश ठिकाणी उष्मा कायम राहू शकेल. हवामान खात्याने खालील इशारा दिला आहे –
* रेड आणि ऑरेंज अलर्ट: राजस्थान, मध्य प्रदेश आणि विदर्भातील काही जिल्ह्यांसाठी ‘रेड अलर्ट’ जारी करण्यात आला आहे. नागरिकांनी दुपारी १२ ते ४ या वेळेत घराबाहेर पडणे टाळावे.
* आरोग्यावर परिणाम: वाढत्या तापमानामुळे उष्माघात (हीट स्ट्रोक), डिहायड्रेशन आणि थकवा येण्याचे प्रमाण वाढू शकते.
* वीज आणि पाण्याची टंचाई: एसी आणि कुलरच्या वाढत्या वापरामुळे विजेच्या मागणीत मोठी वाढ झाली असून, पाणीटंचाईचे संकटही गडद होण्याची शक्यता आहे.
सरकारी मार्गदर्शक सूचना (आयएमडी प्रोटोकॉल)
हवामान विभागाने प्रशासनाला सतर्क राहण्याचे आदेश दिले आहेत –
* शहरी भागांत ‘हीट ॲक्शन प्लॅन’ प्रभावीपणे राबवणे.
* सार्वजनिक ठिकाणी पिण्याच्या पाण्याची सोय करणे.
* शेतकरी आणि मजुरांनी कामाच्या वेळा बदलण्याचे आवाहन.
एकूणच, भारताचा समावेश जगातील सर्वाधिक उष्ण पट्ट्यात होणे, ही केवळ नैसर्गिक घटना नसून, पर्यावरण संरक्षणाकडे दुर्लक्ष केल्याचा परिणाम असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. येणाऱ्या काळात तापमानाचे हे विक्रम आणखी मोडले जाण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
