पारंपरिक लोहार व्यवसायाला आजही जपलेय जिवंतपणा

पारंपरिक लोहार व्यवसायाला आजही जपलेय जिवंतपणा

रस्त्याच्या कडेला घडतात शेतीच्या अवजारांना नवे रूप; मेहनत, कौशल्य अन् अनुभवाची परंपरा कायम

गंगाखेड | प्रतिनिधी : रामचंद्र अन्नदाते

आधुनिक यंत्रसामग्रीचा वाढता वापर आणि बदलत्या जीवनशैलीमुळे अनेक पारंपरिक व्यवसाय काळाच्या ओघात मागे पडत आहेत. मात्र, गंगाखेड परिसरात एक लोहार कुटुंब आजही आपल्या पारंपरिक व्यवसायाची परंपरा जपत असल्याचे चित्र पाहायला मिळत आहे. रस्त्याच्या कडेला साध्या पत्र्याच्या छताखाली लोखंड तापवून विविध शेतीची अवजारे तयार करण्याचे काम आजही सुरू आहे.

हातातील हातोडा, ऐरण आणि इतर पारंपरिक साधनांच्या साहाय्याने लोखंडाला हवा तसा आकार देत कारागीर विविध अवजारे तयार करतात. विळे, कोयते, कुऱ्हाडी तसेच शेतीच्या विविध कामांसाठी आवश्यक असलेली लोखंडी अवजारे येथे तयार केली जातात. अनुभवातून आलेले कौशल्य आणि मेहनतीच्या जोरावर हा व्यवसाय आजही टिकून आहे.

ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांसाठी शेतीची अवजारे हा दैनंदिन कामाचा महत्त्वाचा भाग आहे. त्यामुळे आधुनिक साधनांचा वापर वाढला असला तरी पारंपरिक पद्धतीने तयार होणाऱ्या अवजारांना आजही मागणी असल्याचे दिसून येते. स्थानिक पातळीवर अवजारे उपलब्ध होत असल्याने शेतकऱ्यांचीही सोय होते.

पारंपरिक कारागिरी जपण्याची गरज

बदलत्या तंत्रज्ञानाच्या युगात पारंपरिक व्यवसाय आणि कारागिरी जतन करण्याची गरज आहे. पिढ्यान्‌पिढ्या हस्तांतरित होत आलेले हे कौशल्य केवळ व्यवसाय नसून ग्रामीण संस्कृतीचा आणि श्रमपरंपरेचा महत्त्वाचा भाग आहे. अशा कारागिरांना प्रोत्साहन, बाजारपेठ आणि आवश्यक सुविधा मिळाल्यास ही कला पुढील पिढ्यांपर्यंत टिकून राहण्यास मदत होईल.

रस्त्याच्या कडेला लोखंड तापवून त्याला आकार देणाऱ्या या कारागिराच्या हातातील हातोड्याचा प्रत्येक घाव पारंपरिक कौशल्याची आणि कष्टाच्या संस्कृतीची साक्ष देत आहे.