धरणगावात पुस्तकांनी नव्हे, माणसांनी दिली वाचनाची प्रेरणा!
पी. आर. हायस्कूलचा अभिनव ‘जिवंत ग्रंथालय’ उपक्रम; अनुभवांच्या पुस्तकांतून विद्यार्थ्यांनी जाणला जीवनाचा अर्थ
“वाचन म्हणजे केवळ अक्षरे वाचणे नव्हे, तर अनुभव वाचणे!” — डॉ. बापू शिरसाठ
धरणगाव, प्रतिनिधी :
पुस्तकांच्या पानांतून ज्ञान मिळते; मात्र माणसांच्या अनुभवांतून जीवन समजते. हाच विचार प्रत्यक्षात उतरवत धरणगाव येथील पी. आर. हायस्कूलने वाचन प्रेरणा दिनानिमित्त ‘जिवंत ग्रंथालय’ हा अभिनव उपक्रम राबविला. भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीचे औचित्य साधून आयोजित या उपक्रमात पुस्तकांऐवजी समाजात विविध क्षेत्रांत काम करणाऱ्या व्यक्तींना विद्यार्थ्यांसमोर ‘जिवंत पुस्तके’ म्हणून सादर करण्यात आले. विद्यार्थ्यांनी प्रश्न विचारून त्यांच्या अनुभवांचा ठेवा जाणून घेतला आणि वाचनाचा एक वेगळाच अर्थ अनुभवला.
पाच जिवंत पुस्तकांतून उलगडले अनुभवांचे विश्व
कार्यक्रमाच्या उद्घाटनप्रसंगी विद्यालयाचे मुख्याध्यापक डी. एस. पाटील, पर्यवेक्षक ज्ञानेश्वर कोळी आणि ज्येष्ठ शिक्षक डॉ. बापू शिरसाठ विचारमंचावर उपस्थित होते. सुरुवातीला डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या प्रतिमेला माल्यार्पण करून अभिवादन करण्यात आले.
प्रास्ताविकात पर्यवेक्षक ज्ञानेश्वर कोळी यांनी पुस्तकांची ओळख करून देण्याऐवजी विद्यार्थ्यांना माणसांची ओळख करून देण्याची संकल्पना स्पष्ट केली. प्रत्येक माणूस हे न वाचलेल्या पुस्तकासारखे असते. त्याच्या अनुभवांतून, संघर्षातून आणि कार्यातून जीवनाचे नवे पैलू समजतात, असे त्यांनी सांगितले.
उपक्रमशील शिक्षक डॉ. बापू शिरसाठ यांच्या संकल्पनेतून साकारलेल्या या उपक्रमात गावातील पाच अनुभवी व्यक्तींना ‘जिवंत पुस्तके’ म्हणून विद्यार्थ्यांसमोर आणण्यात आले. यामध्ये बचत गटाच्या माध्यमातून महिलांना सक्षम करणाऱ्या बचत गटाच्या अध्यक्षा प्रतिभा पाटील, हजारो भावनांचे संदेश पोहोचविणारे पोस्टमन सुनील पवार आणि बालकांमध्ये रमून त्यांच्यावर मायेची पखरण करणाऱ्या अंगणवाडी सेविका सुनीता पाटील यांचा समावेश होता. इतर दोन व्यक्तींची नावे उपलब्ध माहितीत नमूद नाहीत.
आत्मविश्वास, माया आणि अनुभवांचे धडे
विद्यार्थ्यांनी या ‘जिवंत पुस्तकांशी’ संवाद साधत विविध प्रश्न विचारले. बचत गटाच्या अध्यक्षा प्रतिभा पाटील यांनी महिलांच्या सक्षमीकरणाचे महत्त्व स्पष्ट केले. “बँक पैसा देते; पण महिलांना आत्मनिर्भर करण्यासाठी आम्ही आत्मविश्वास देतो,” या आशयातून त्यांनी बचत गटाच्या कार्याची भूमिका मांडली.
अंगणवाडी सेविका सुनीता पाटील यांनी लहान मुलांशी असलेल्या नात्याविषयी बोलताना, मुलांना आईसारखे प्रेम देत त्यांच्यासोबत रमण्यात खरा आनंद मिळतो, असे सांगितले.
पोस्टमन सुनील पवार यांच्या अनुभवांतून विद्यार्थ्यांना पत्रव्यवहाराचे महत्त्व, माणसांमधील भावनिक नाते आणि बदलत्या काळातील संवादाची साधने यांची ओळख झाली. त्यांच्या पिशवीतून केवळ पत्रेच नव्हे, तर एका पिढीच्या आठवणी आणि इतिहासही उलगडत असल्याची भावना या संवादातून व्यक्त झाली.
“आज आम्ही माणसांनाच पुस्तक केले!”
अध्यक्षीय मनोगतात मुख्याध्यापक डी. एस. पाटील यांनी या उपक्रमाचे महत्त्व अधोरेखित केले. डॉ. कलाम यांच्या विचारांचा संदर्भ देत त्यांनी सांगितले की, पुस्तकांमधून माणूस घडतो; मात्र माणसांचे अनुभव समजून घेतल्याने विद्यार्थ्यांना जीवनाकडे पाहण्याची नवी दृष्टी मिळते. मुलांनी केवळ अक्षरे वाचण्यापुरते मर्यादित न राहता माणसे, त्यांचे अनुभव आणि समाजातील वास्तवही समजून घ्यावे, हा या उपक्रमामागील उद्देश असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.
‘अक्षरयात्रा’ हस्तलिखिताचे प्रकाशन
कार्यक्रमात विद्यार्थ्यांच्या आवडीच्या विषयांवर आधारित ‘अक्षरयात्रा’ या हस्तलिखिताचे प्रकाशन मुख्याध्यापक डी. एस. पाटील यांच्या हस्ते करण्यात आले. हे हस्तलिखित डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या स्मृतींना अर्पण करण्यात आले.
कार्यक्रमाच्या शेवटी विद्यार्थ्यांनी दररोज किमान दहा पाने वाचण्याचा संकल्प केला. कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन डॉ. बापू शिरसाठ यांनी केले, तर संजय बेलदार यांनी आभार मानले.
शिक्षक व शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांचे सहकार्य
या उपक्रमाच्या यशस्वीतेसाठी डॉ. वैशाली गालापुरे, संदीप घुगे, प्रदीप असोदेकर, गणेश सूर्यवंशी, नंदू पाटील, सुरेंद्र सोनार, संजय बेलदार, प्रवीण पाटील, नीरज शिंदे, रवींद्र पाटील, गोपाल चौधरी, गोपाल सोनवणे, महेश पाठक, वंदना सोनवणे, सुरेखा तावडे, श्रीमती परदेशी यांच्यासह सर्व शिक्षकेतर कर्मचाऱ्यांनी परिश्रम घेतले.
डॉ. बापू शिरसाठ यांचे मनोगत :
“डॉ. अब्दुल कलाम म्हणायचे—वाचनाने माणूस प्रगल्भ होतो. आम्ही आज अनुभवांचे वाचन घडवून आणले. विद्यार्थी जेव्हा शेतकऱ्याच्या डोळ्यांतील दुष्काळ वाचेल, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने तो वाचक होईल. हीच खरी जिवंत शिक्षणपद्धती आहे.”
